Vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương: Nhìn từ góc độ đạo đức xã hội

Theo thông tin của Bộ Công an, vụ án được khởi tố với nhiều nhóm hành vi như đưa, nhận và môi giới hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn, làm sai lệch hồ sơ vụ án, cùng một số hành vi liên quan đến ma túy. Đến tháng 4/2026, cơ quan điều tra cho biết đã khởi tố tổng cộng 66 bị can và đang rà soát gần 1.300 hồ sơ giám định tâm thần có dấu hiệu nghi vấn.

Nhìn từ góc độ đạo đức xã hội, tác động nguy hại trước hết nằm ở sự xói mòn niềm tin vào các thiết chế bảo vệ công lý. Hoạt động giám định pháp y tâm thần có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của người thực hiện hành vi phạm tội. Nếu kết quả giám định bị làm sai lệch vì tiền bạc hoặc lợi ích cá nhân, ranh giới giữa đúng và sai, có tội và phải chịu trách nhiệm hay không phải chịu trách nhiệm có nguy cơ bị bóp méo. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người bị hại mà còn ảnh hưởng đến tính nghiêm minh và công bằng của pháp luật.

Về phương diện pháp lý, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 xác định các hành vi như nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ và lợi dụng chức vụ, quyền hạn vì vụ lợi là những hành vi tham nhũng hoặc có liên quan đến tham nhũng theo phạm vi luật định. Bên cạnh đó, pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh đặt nguyên tắc phải tuân thủ quy định chuyên môn và bảo đảm đạo đức nghề nghiệp; đồng thời nghiêm cấm lợi dụng chức vụ, quyền hạn, tẩy xóa hoặc sửa chữa hồ sơ nhằm làm sai lệch thông tin và đưa, nhận, môi giới hối lộ trong khám bệnh, chữa bệnh.

Một tác động nguy hiểm khác là làm suy giảm chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Người làm công tác y tế và giám định được xã hội trao quyền lực chuyên môn rất lớn. Quyền lực đó phải được sử dụng vì sự thật, công bằng và lợi ích cộng đồng. Khi quyền lực chuyên môn bị biến thành công cụ để vụ lợi, hậu quả không dừng ở cá nhân vi phạm mà còn làm tổn hại danh dự của những người đang thực hiện nghề nghiệp một cách nghiêm túc.

Đặc biệt, thông tin điều tra còn đề cập đến hành vi tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Đây là những hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội.

Từ vụ án có thể thấy, đạo đức xã hội và pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ. Pháp luật đặt ra giới hạn tối thiểu mà mỗi cá nhân phải tuân thủ, còn đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi sự trung thực, liêm chính và trách nhiệm cao hơn. Khi những người được giao nhiệm vụ bảo vệ công lý lại vi phạm các nguyên tắc đó, thiệt hại lớn nhất là sự suy giảm niềm tin xã hội. Vì vậy, việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và minh bạch trong hoạt động giám định là cần thiết để bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của nhân dân.

Ngày 30/9, phiên tòa xét xử 65 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương (Viện PYTTTƯ). VKS đề nghị HĐXX tuyên phạt bị cáo Mai Anh 15 - 16 năm về tội “Đưa hối lộ”; 5 - 6 năm về tội “Môi giới hối lộ” và 17 - 18 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”; tổng hợp hình phạt chung 30 năm tù. VKS xác định Mai Anh là chủ mưu, dùng tiền thao túng phần lớn hoạt động trong Viện PYTTTƯ.

Với bị cáo Trần Văn Trường (cựu Viện trưởng Viện PYTTTƯ), VKS đánh giá có đủ căn cứ xác định đã nhận hối lộ tổng số tiền hơn 8 tỷ đồng. Do đó, Trường phải chịu mức án cao hơn các bị cáo khác ở tội “Nhận hối lộ”. VKS đề nghị HĐXX tuyên phạt bị cáo Trần Văn Trường 20 năm tù. Vợ Trường là Đặng Thị Hòa (nhân viên tại Viện), bị đề nghị 8 - 9 năm tù.

Với bị cáo Lê Văn Đông (chồng Mai Anh), VKS đề nghị HĐXX tuyên phạt 9 - 10 năm tù về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” và 8 - 9 năm tù về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy”; tổng hợp hình phạt 17 - 19 năm tù.

Bị cáo Lê Văn Thưởng (cựu cảnh sát) bị đề nghị 8 - 10 năm tù về tội “Đưa hối lộ” và “Làm sai lệch hồ sơ vụ án”. Theo cáo trạng, Thưởng bị cáo buộc cầm 250 triệu đồng “chạy” giấy chứng nhận tâm thần cho một bị can được vào điều trị tại Viện dù không bị tâm thần. Bị can này sau đó tiếp tục trốn Viện để mua bán ma túy ở mức độ nghiêm trọng hơn.