Nghị quyết 24/2026/QH16 về thí điểm thực hiện chế định luật sư công có hiệu lực từ ngày 1/10/2026

Trước hết, có thể thấy chế định luật sư công xuất phát từ nhu cầu thực tiễn ngày càng lớn của các cơ quan nhà nước. Trong quá trình quản lý, điều hành, Nhà nước phải giải quyết nhiều vấn đề pháp lý phức tạp như tranh chấp hành chính, hợp đồng, đầu tư, thương mại, các dự án lớn hoặc những vụ việc có yếu tố nước ngoài. Nếu hoạt động pháp lý chỉ được chú trọng khi tranh chấp đã phát sinh thì khả năng phòng ngừa rủi ro sẽ bị hạn chế. Vì vậy, việc hình thành đội ngũ luật sư công có chuyên môn sâu có ý nghĩa trong việc nâng cao chất lượng tham mưu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.

Điểm đáng chú ý là luật sư công cần được sử dụng “từ sớm, từ xa”. Đây không đơn thuần là việc bổ sung thêm người làm công tác pháp chế mà thể hiện sự thay đổi trong phương thức quản lý rủi ro pháp lý. Luật sư công có thể tham gia ngay từ giai đoạn xây dựng phương án, kiểm tra hồ sơ, đánh giá căn cứ pháp lý và dự báo những tranh chấp có thể phát sinh. Theo cách tiếp cận này, hoạt động pháp lý chuyển dần từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa rủi ro.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề lớn nhất của quá trình thí điểm là chất lượng nguồn nhân lực. Theo thông tin nắm được, hiện nguồn nhân lực tiềm năng tương đối dồi dào nhưng số người vừa đáp ứng điều kiện hành nghề, vừa có kinh nghiệm xử lý các vụ việc phức tạp không phải là không có giới hạn. Do đó, việc triển khai không nên đặt nặng số lượng luật sư công được hình thành mà cần chú trọng khả năng đáp ứng thực chất đối với từng lĩnh vực. Việc đào tạo cũng cần gắn với vị trí việc làm và tình huống thực tế, thay vì chỉ tập trung vào số lượng khóa học.

Bên cạnh đó, cần giải quyết tốt vấn đề tính độc lập nghề nghiệp. Luật sư công hoạt động trong khu vực nhà nước nhưng đồng thời phải bảo đảm tính khách quan và tuân thủ pháp luật. Vì vậy, cơ chế phân công, quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn và quyền từ chối yêu cầu trái pháp luật cần được thực hiện rõ ràng. Đây là yếu tố quan trọng để ý kiến pháp lý của luật sư công có giá trị thực chất, thay vì chỉ mang tính hình thức.

Từ những phân tích trên, có thể thấy Nghị quyết 24/2026/QH16 không chỉ tạo ra một lực lượng pháp lý mới mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức Nhà nước quản trị rủi ro pháp luật. Thành công của giai đoạn thí điểm 2 năm sẽ phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng nhân sự, đào tạo phù hợp, xác định đúng nhu cầu và tạo điều kiện để luật sư công tham gia ngay từ giai đoạn đầu của vụ việc. Nếu thực hiện được những yêu cầu này, chế định luật sư công có thể trở thành một công cụ quan trọng góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và bảo vệ hiệu quả hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.