Buôn bán động vật hoang dã không chỉ là hành vi xâm hại đa dạng sinh học mà trong nhiều trường hợp còn là hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Tùy loài động vật, số lượng, giá trị, bộ phận hoặc sản phẩm của động vật và tính chất hành vi, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, tịch thu tang vật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với mức phạt tù có thể lên đến nhiều năm.
Nội dung bài viết
Quy định đáng chú ý nhất là Điều 244 Bộ luật Hình sự về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm. Điều luật xử lý các hành vi như săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, động vật Nhóm IB hoặc thuộc Phụ lục I CITES. Khung cơ bản có thể là phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
Đặc biệt, pháp luật không chỉ xử lý việc mua bán con vật còn sống. Cá thể đã chết, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm có nguồn gốc từ động vật thuộc diện bảo vệ cũng có thể trở thành đối tượng của hành vi phạm tội. Theo hướng dẫn áp dụng Điều 244, sản phẩm có thể bao gồm thịt, da, xương, sừng, ngà, chân, móng hoặc sản phẩm đã qua chế biến.
Ví dụ, một người mua bán trái phép 2 cá thể rắn hổ chúa – loài thuộc diện được bảo vệ nghiêm ngặt – đã bị Tòa án xác định đủ yếu tố cấu thành Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo điểm a khoản 1 Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Một vụ án khác tại Quảng Trị, bị cáo bị xác định buôn bán trái phép tê tê Java và bị xét xử về Điều 244; Tòa án đã tuyên mức án 4 năm tù.
Không phải mọi hành vi mua bán động vật hoang dã đều mặc nhiên bị truy cứu hình sự. Với hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về xử phạt trong lĩnh vực lâm nghiệp, đồng thời có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý: từ 26/01/2026, Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP đã hết hiệu lực; việc quản lý động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm hiện được điều chỉnh trong hệ thống quy định mới, trong đó có Nghị định 42/2026/NĐ-CP và các văn bản liên quan.
Trung tâm Tư vấn Pháp luật tỉnh Quảng Trị khuyến cáo: người dân không nên mua, bán, vận chuyển, tàng trữ động vật hoang dã hoặc các sản phẩm có nguồn gốc từ chúng khi chưa xác định rõ nguồn gốc hợp pháp. Việc “không biết đó là loài được bảo vệ” không phải lúc nào cũng loại trừ trách nhiệm pháp lý. Khi phát hiện hành vi buôn bán động vật hoang dã trái phép, người dân nên thông báo cho cơ quan chức năng để được kiểm tra, xử lý theo quy định.
- Buôn bán động vật hoang dã
- Điều 244 Bộ luật Hình sự
- Pháp luật hình sự – Pháp luật đời sống.
- Xử phạt buôn bán động vật hoang dã
An Bình
