Khai thác cát, sỏi trái phép: Khi nào bị phạt hành chính, khi nào có thể đi tù?

Tự ý khai thác cát, sỏi có thể bị phạt rất nặng

Theo Điều 48 Văn bản hợp nhất số 84/2026/VBHN-NĐ-BNNMT, hành vi khai thác cát, sỏi lòng sông, suối, hồ, cửa sông hoặc cát, sỏi ở vùng nước nội thủy ven biển mà không có giấy phép khai thác khoáng sản có thể bị phạt tiền tùy theo khối lượng đã khai thác. Với trường hợp từ 50 m³ trở lên, mức phạt được quy định từ 150 triệu đồng đến 200 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị tịch thu khoáng sản, phương tiện sử dụng để vi phạm và buộc thực hiện các biện pháp cải tạo, phục hồi môi trường.

Ví dụ, một người sử dụng tàu hút cát để khai thác trái phép 30 m³ cát dưới lòng sông. Nếu chưa đủ căn cứ truy cứu hình sự, hành vi có thể bị xử phạt hành chính theo khối lượng cát đã khai thác, đồng thời bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Khi nào khai thác cát trái phép có thể bị truy cứu hình sự?

Điều 227 Bộ luật Hình sự quy định về Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên. Người khai thác tài nguyên không có giấy phép hoặc không đúng nội dung giấy phép có thể bị xử lý hình sự khi thuộc các trường hợp luật định.

Đối với cá nhân, nếu khoáng sản trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng, hoặc thuộc một số trường hợp khác mà Điều 227 quy định, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Nếu khoáng sản trị giá từ 1 tỷ đồng trở lên, thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên, có tổ chức, gây sự cố môi trường hoặc làm chết người..., mức phạt có thể lên đến 7 năm tù.

Một số tình huống cần lưu ý

Ví dụ 1: A tự ý dùng tàu hút cát trên sông để bán. Nếu lượng cát có giá trị đạt ngưỡng luật định, A có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 227.

Ví dụ 2: B có giấy phép khai thác nhưng cố tình khai thác vượt ranh giới, độ sâu hoặc các nội dung được cấp phép. Hành vi này cũng có thể bị xử phạt; trường hợp đạt các điều kiện của Điều 227 thì có thể bị xử lý hình sự.

Ví dụ 3: Một nhóm người tổ chức hút cát trái phép, phân công người điều khiển phương tiện, người tiêu thụ và thu lợi lớn. Nếu đủ căn cứ, tình tiết “có tổ chức” có thể làm phát sinh khung hình phạt nghiêm khắc hơn theo Điều 227.

Trung tâm Tư vấn Pháp luật tỉnh Quảng Trị khuyến cáo người dân không tự ý khai thác, mua bán hoặc vận chuyển cát, sỏi không có nguồn gốc hợp pháp. Việc khai thác trái phép không chỉ gây thất thoát tài nguyên mà còn có nguy cơ làm biến đổi dòng chảy, sạt lở bờ sông và ảnh hưởng đến công trình hạ tầng.