Vụ 2 cán bộ Trung tâm Tài nguyên môi trường ở Lạng Sơn đối mặt với mức án nào?

1. Hành vi bị điều tra có dấu hiệu của tội gì?

Theo kết quả điều tra ban đầu được công bố, Trung tâm thực hiện dịch vụ quan trắc môi trường cho các doanh nghiệp, tổ chức. Sau khi có kết quả phân tích, khi doanh nghiệp đề nghị điều chỉnh một số thông số môi trường, các bị can bị cáo buộc đã đồng ý và chỉ đạo nhân viên cấp dưới sửa thông số theo yêu cầu mà không thực hiện việc lấy mẫu hoặc phân tích lại theo quy định.

Hậu quả là hồ sơ, tài liệu và kết quả quan trắc môi trường bị sai lệch. Cơ quan công an cho rằng hành vi này có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức.

Về pháp lý, Điều 359 Bộ luật Hình sự quy định tội Giả mạo trong công tác, trong đó hành vi sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác và lợi dụng chức vụ, quyền hạn là một trong những hành vi cấu thành tội phạm.

Như vậy, nếu quá trình điều tra và xét xử chứng minh được đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, việc xử lý hai bị can theo Điều 359 là có căn cứ pháp lý.

2. Hai bị can có thể phải chịu mức án bao nhiêu?

Điểm cần lưu ý là không thể kết luận ngay hai bị can sẽ phải nhận mức án cụ thể nào, bởi hiện nay vụ án mới đang trong giai đoạn điều tra và cơ quan công an cho biết vụ án tiếp tục được mở rộng.

Điều 359 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định nhiều khung hình phạt:

Khoản 1: phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với trường hợp cơ bản.

Khoản 2: phạt tù từ 03 năm đến 10 năm nếu thuộc các trường hợp như có tổ chức; người phạm tội có trách nhiệm lập hoặc cấp giấy tờ, tài liệu; hoặc làm, cấp giấy tờ giả với số lượng từ 02 đến 05 giấy tờ.

Khoản 3: phạt tù từ 07 năm đến 15 năm trong một số trường hợp nghiêm trọng hơn.

Khoản 4: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm nếu thuộc các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng được điều luật quy định.

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm và có thể bị phạt tiền theo khoản 5 Điều 359.

3. Đáng chú ý là vai trò của từng người

Trong vụ án này, việc xác định trách nhiệm hình sự của từng bị can sẽ không đơn thuần căn cứ vào chức vụ mà họ đang giữ.

Cơ quan tiến hành tố tụng cần làm rõ: ai trực tiếp thực hiện hành vi sửa kết quả; ai chỉ đạo; ai biết và đồng ý; việc sửa bao nhiêu kết quả quan trắc; mức độ sai lệch như thế nào; có thu lợi bất chính hay không; số tiền hoặc lợi ích vật chất liên quan; hậu quả thực tế đối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và môi trường; đồng thời xác định vai trò của những người khác nếu có.

Đặc biệt, thông tin công bố cho thấy hai bị can bị cáo buộc đã chỉ đạo nhân viên cấp dưới điều chỉnh thông số theo yêu cầu của doanh nghiệp. Đây là tình tiết cần được điều tra, chứng minh cụ thể để xác định vai trò đồng phạm, người tổ chức, người thực hành hoặc các vai trò khác theo quy định của pháp luật hình sự.

4. “Trục lợi” có làm mức hình phạt tăng lên không?

Cần phân biệt giữa động cơ vụ lợi và các tình tiết định khung cụ thể của Điều 359.

Theo khoản 1 Điều 359, “vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác” là dấu hiệu thuộc cấu thành của tội phạm. Vì vậy, việc cơ quan điều tra làm rõ các bị can có nhận tiền, lợi ích vật chất hoặc lợi ích khác từ doanh nghiệp hay không có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định bản chất và mức độ của hành vi.

Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào thông tin báo chí về việc “trục lợi” để khẳng định họ sẽ bị áp dụng khung hình phạt nào. Muốn xác định chính xác khung hình phạt phải căn cứ vào kết quả điều tra, cáo trạng và sau cùng là chứng cứ được Tòa án xem xét tại phiên tòa.

5. Trách nhiệm pháp lý có thể không chỉ dừng ở tội danh đã khởi tố

Một vấn đề cần tiếp tục được làm rõ là quá trình sửa kết quả quan trắc có liên quan đến những hành vi phạm tội khác hay không.

Nếu trong quá trình điều tra xuất hiện căn cứ cho thấy có việc nhận tiền, thỏa thuận lợi ích vật chất hoặc các hành vi khác nhằm tác động trái pháp luật đến hoạt động công vụ, cơ quan điều tra có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với những hành vi đó theo quy định tương ứng. Việc có khởi tố thêm tội danh hay không phải căn cứ vào chứng cứ cụ thể của vụ án, không thể suy đoán từ thông tin hiện nay.

6. Góc nhìn tư vấn pháp luật

Vụ việc cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong hoạt động quan trắc môi trường: kết quả chuyên môn phải phản ánh trung thực dữ liệu thực tế, bởi đây không chỉ là tài liệu phục vụ quan hệ dịch vụ giữa đơn vị quan trắc và doanh nghiệp mà còn có thể trở thành căn cứ để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật về môi trường.

Nếu số liệu bị cố ý làm sai lệch để đáp ứng yêu cầu của khách hàng, hậu quả không chỉ nằm ở việc mất tính trung thực của hồ sơ mà còn có thể ảnh hưởng đến công tác quản lý môi trường, hoạt động của cơ quan nhà nước và quyền lợi của cộng đồng.

Ở thời điểm hiện tại, cần tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội: hai bị can mới bị khởi tố để điều tra và chưa có bản án có hiệu lực pháp luật. Do đó, việc nói họ chắc chắn phải chịu mức án cụ thể là chưa có cơ sở.

Tóm lại, nếu được chứng minh có đủ yếu tố cấu thành tội “Giả mạo trong công tác” theo Điều 359 Bộ luật Hình sự, hai bị can có thể phải đối mặt với các khung hình phạt từ 01 năm đến 20 năm tù, tùy thuộc vào tính chất, mức độ, số lượng tài liệu bị làm sai lệch, vai trò của từng người và các tình tiết khác được chứng minh trong vụ án. Ngoài ra còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định và bị phạt tiền theo quy định của pháp luật.