Trả lời của Luật sư Trần Văn Sỹ: Những điều cần biết để bảo vệ quyền lợi trong hôn nhân và gia đình

Không phải mọi hành vi tổn thương trong gia đình đều bắt đầu từ bạo lực thể chất

Phóng viên: Thưa Luật sư, có trường hợp người chồng thường xuyên chửi mắng, xúc phạm vợ, kiểm soát tiền bạc, không cho vợ gặp gỡ người thân và bạn bè. Nhiều người cho rằng đó chỉ là mâu thuẫn riêng của vợ chồng. Nhìn từ góc độ pháp lý, vấn đề này cần được hiểu như thế nào?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Cần nhìn nhận rằng tổn thương trong gia đình không chỉ đến từ hành vi đánh đập. Những hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa, cô lập, kiểm soát tài chính hoặc gây áp lực tinh thần kéo dài cũng có thể tạo ra những tổn hại nghiêm trọng đối với người bị tác động.

Chẳng hạn, một người chồng thường xuyên chửi mắng vợ trước mặt con, kiểm soát toàn bộ thu nhập và ngăn cản vợ giao tiếp với gia đình, bạn bè. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên thì không nên đơn giản hóa thành “chuyện trong nhà”.

Người bị ảnh hưởng cần chủ động bảo vệ mình, lưu giữ những thông tin, tài liệu liên quan và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp khi hành vi có dấu hiệu nghiêm trọng.

Sống chung nhưng không đăng ký kết hôn: Tài sản và con cái được giải quyết ra sao?

Phóng viên: Có cặp đôi sống với nhau nhiều năm, có hai con nhưng không đăng ký kết hôn. Trong thời gian chung sống, họ cùng mua một căn nhà. Khi chia tay, người phụ nữ cho rằng mình là vợ nên đương nhiên được hưởng một nửa căn nhà. Quan điểm này có đúng không?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Không thể chỉ căn cứ vào thời gian chung sống để mặc nhiên xác định quan hệ hôn nhân hợp pháp.

Tuy nhiên, việc không đăng ký kết hôn không đồng nghĩa với việc các bên mất hết quyền lợi liên quan đến tài sản hoặc con cái. Khi có tranh chấp, cần xem xét nguồn gốc tài sản, công sức đóng góp của mỗi người, quá trình tạo lập và sử dụng tài sản cũng như những thỏa thuận giữa các bên.

Ví dụ, căn nhà do hai người cùng góp tiền mua nhưng chỉ đứng tên một người thì cũng không nên chỉ nhìn vào tên trên giấy tờ để kết luận ngay toàn bộ tài sản thuộc về người đứng tên.

Nhà cha mẹ cho riêng con trước khi cưới có phải lúc nào cũng là tài sản riêng?

Phóng viên: Một người chồng cho rằng căn nhà do cha mẹ tặng cho mình trước khi kết hôn nên khi ly hôn, vợ không có quyền gì đối với căn nhà. Tuy nhiên, sau khi cưới, hai vợ chồng cùng bỏ tiền sửa chữa, xây dựng thêm và sử dụng làm nơi ở chung. Luật sư đánh giá tình huống này thế nào?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Đây là trường hợp phải phân biệt rõ tài sản riêng với phần tài sản, giá trị được hình thành trong thời kỳ hôn nhân.

Nếu tài sản thực sự được tặng cho riêng hoặc hình thành trước khi kết hôn thì về nguyên tắc có thể được xác định là tài sản riêng. Nhưng nếu trong thời kỳ hôn nhân có thỏa thuận nhập tài sản vào khối tài sản chung hoặc có những yếu tố làm thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản thì cần xem xét cụ thể. Đặc biệt, việc hai vợ chồng cùng đầu tư, sửa chữa, cải tạo tài sản cũng là yếu tố cần được đánh giá khi giải quyết tranh chấp.

Vì vậy, không thể chỉ đặt câu hỏi “tài sản đứng tên ai?” mà cần xác định cả nguồn gốc, thời điểm hình thành, quá trình sử dụng và đóng góp của các bên.

Ly hôn không có nghĩa là một bên mất quyền làm cha, làm mẹ

Phóng viên: Có trường hợp người mẹ được giao trực tiếp nuôi con sau ly hôn nhưng lại ngăn cản người cha gặp con với lý do “anh không còn là chồng tôi thì cũng không có quyền gặp con”. Cách hiểu này có đúng không?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Không đúng.

Ly hôn chấm dứt quan hệ vợ chồng nhưng không làm chấm dứt trách nhiệm của cha, mẹ đối với con. Người không trực tiếp nuôi con về nguyên tắc vẫn có quyền thăm nom, chăm sóc con. Ngược lại, người trực tiếp nuôi con cũng cần tạo điều kiện để con duy trì mối quan hệ phù hợp với người cha hoặc người mẹ còn lại.

Điều đáng lo là trong một số vụ việc, con trẻ bị biến thành công cụ để các bên gây sức ép hoặc trả đũa nhau. Đây là cách ứng xử cần tránh.

Cha mẹ không sống cùng nhau nhưng trách nhiệm cấp dưỡng vẫn còn

Phóng viên: Sau khi ly hôn, người cha có thu nhập khá nhưng nhiều năm không cấp dưỡng cho con. Người mẹ phải một mình nuôi con và cho rằng “đã ly hôn thì không biết làm gì”. Trong trường hợp này cần xử lý thế nào?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Ly hôn không làm mất đi trách nhiệm của cha, mẹ đối với con.

Khi thuộc trường hợp phải cấp dưỡng, người có nghĩa vụ phải thực hiện trách nhiệm của mình. Mức cấp dưỡng cần được xem xét trên cơ sở nhu cầu thiết yếu của con và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ.

Nếu một bên cố tình không thực hiện nghĩa vụ, người còn lại có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định. Cần nhấn mạnh rằng cấp dưỡng không phải là “tiền cho người cũ”, mà trước hết là trách nhiệm đối với chính con mình.

Có được tự ý bán hoặc chuyển tài sản chung trước khi ly hôn?

Phóng viên: Một cặp vợ chồng đang làm thủ tục ly hôn. Người chồng bí mật bán ô tô, rút tiền tiết kiệm và chuyển tiền cho người thân với suy nghĩ “đó là phần của tôi”. Hành vi này có thể gây hậu quả pháp lý gì?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Ly hôn không phải là thời điểm để một bên tìm cách tẩu tán tài sản nhằm làm giảm quyền lợi của người kia.

Đối với tài sản chung, việc định đoạt phải tuân thủ quy định pháp luật và thỏa thuận của vợ chồng trong những trường hợp cần thiết. Nếu một bên cố tình che giấu, chuyển dịch hoặc làm giảm giá trị tài sản chung để gây bất lợi cho người còn lại thì khi giải quyết tranh chấp, hành vi này có thể được xem xét.

Lời khuyên của tôi là các bên không nên tự ý chuyển nhượng, che giấu hoặc tẩu tán tài sản với suy nghĩ có thể “giành phần thắng” trong quá trình ly hôn.

Chồng không đồng ý thì vợ có được yêu cầu ly hôn?

Phóng viên: Một người phụ nữ phát hiện chồng có quan hệ tình cảm với người khác và muốn ly hôn. Người chồng tuyên bố: “Tôi không ký thì cô không thể ly hôn”. Đây có phải là rào cản pháp lý tuyệt đối không?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Không.

Quyền yêu cầu giải quyết ly hôn không phụ thuộc hoàn toàn vào việc người còn lại có ký vào đơn hay không. Trong trường hợp đủ điều kiện, một bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét tình trạng thực tế của quan hệ hôn nhân, mức độ mâu thuẫn và các căn cứ pháp lý liên quan.

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng ly hôn là một quyết định hệ trọng. Nếu mâu thuẫn còn khả năng giải quyết và không có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn của các thành viên thì các bên nên cân nhắc việc hàn gắn trước khi lựa chọn giải pháp cuối cùng.

Cha mẹ nói “cho con” nhưng không nói rõ cho riêng hay cho chung

Phóng viên: Một trường hợp khác: cha mẹ chồng tặng cho một căn nhà khi con trai đã kết hôn. Cha mẹ nói miệng rằng “cho con trai”, nhưng giấy tờ không thể hiện rõ là cho riêng hay cho cả hai vợ chồng. Khi ly hôn, căn nhà sẽ được xác định như thế nào?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Muốn xác định chính xác phải xem xét bản chất giao dịch và ý chí thực sự của người tặng cho, cùng với các tài liệu, chứng cứ liên quan.

Nếu cha mẹ thực sự tặng cho riêng người con thì về nguyên tắc có cơ sở xác định đó là tài sản riêng của người được tặng. Nếu việc tặng cho được thực hiện cho cả hai vợ chồng thì cách xác định sẽ khác.

Đây cũng là bài học thực tế cho các gia đình. Với tài sản có giá trị lớn, đặc biệt là nhà đất, việc thể hiện rõ ý chí tặng cho trong giấy tờ có ý nghĩa rất quan trọng. Một cách diễn đạt không rõ ràng có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến tranh chấp kéo dài.

Bảo vệ trẻ em phải được đặt lên trên mâu thuẫn của người lớn

Phóng viên: Một người phụ nữ tái hôn nhưng người chồng mới thường xuyên đánh mắng con riêng của vợ. Người mẹ lại cho rằng đó là chuyện nội bộ gia đình. Luật sư có khuyến cáo gì?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Không nên xem nhẹ những hành vi xâm phạm đến trẻ em. Trẻ em cần được bảo vệ trước các hành vi bạo lực, hành hạ, đe dọa hoặc xâm phạm nghiêm trọng đến thân thể, danh dự và nhân phẩm.

Trong tình huống có dấu hiệu nguy hiểm, việc đầu tiên là phải bảo đảm an toàn cho trẻ. Sau đó cần xác định tính chất, mức độ hành vi để có biện pháp xử lý phù hợp. Cha hoặc mẹ cũng không nên vì muốn duy trì một cuộc hôn nhân mới mà bỏ qua những dấu hiệu cho thấy con mình đang bị tổn thương.

Hiểu pháp luật để bảo vệ gia đình, không phải để “đấu lý” với nhau

Phóng viên: Qua những tình huống trên, Luật sư muốn gửi thông điệp gì đến những người đang chuẩn bị kết hôn hoặc đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ?

Luật sư Trần Văn Sỹ: Tôi cho rằng hiểu pháp luật về hôn nhân và gia đình không phải để vợ chồng “đấu lý” với nhau mà để mỗi người hiểu quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.

Trước khi kết hôn, các bên nên có sự thống nhất về trách nhiệm gia đình, tài chính, con cái và cách giải quyết những vấn đề có thể phát sinh. Khi hôn nhân gặp mâu thuẫn, cần ưu tiên đối thoại, chia sẻ và tìm giải pháp phù hợp. Nếu không thể tiếp tục chung sống thì cũng nên lựa chọn cách kết thúc văn minh, hạn chế tổn thương cho con trẻ.

Điều đặc biệt quan trọng là không nên chờ đến khi tranh chấp xảy ra mới tìm hiểu pháp luật. Việc được tư vấn đúng và kịp thời có thể giúp mỗi người đưa ra quyết định thận trọng hơn, bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và hạn chế những tranh chấp kéo dài.

Sau cùng, pháp luật về hôn nhân và gia đình không chỉ nhằm giải quyết một cuộc ly hôn. Quan trọng hơn, pháp luật góp phần bảo vệ trẻ em, người yếu thế, tài sản hợp pháp và xây dựng một môi trường gia đình tôn trọng, trách nhiệm và văn minh.

Xin cám ơn Luật sư Trần Văn Sỹ đã trả lời phỏng vấn của chúng tôi.