Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố 13 bị can trong vụ án xảy ra tại Công ty CP Xây dựng Dân dụng và Công trình giao thông ALMA cùng các đơn vị liên quan tại Thanh Hóa. Đây là vụ án đáng chú ý bởi những vấn đề pháp lý không chỉ nằm ở hoạt động khai thác khoáng sản, kế toán mà còn liên quan đến cáo buộc cưỡng đoạt tài sản.
Nội dung bài viết
Theo thông tin được công bố, ngày 02/6/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố vụ án và khởi tố các bị can liên quan đến hành vi vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên và vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Đến ngày 15/6/2025, vụ án được bổ sung điều tra về tội cưỡng đoạt tài sản; Nguyễn Anh Tuấn, Trịnh Văn Tuấn, Nguyễn Xuân Long, Nguyễn Mạnh Cường và Lê Ngọc Tùng bị khởi tố bổ sung về tội danh này. Đồng thời, Cao Quang Trung và Lê Văn Quân bị khởi tố về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Đến kết luận điều tra mới nhất, 13 bị can được xác định gồm Nguyễn Anh Tuấn (SN 1974), Trịnh Văn Tuấn (SN 1983), Nguyễn Mạnh Cường (SN 1987), Nguyễn Xuân Long (SN 1991), Lê Ngọc Tùng (SN 1989), Lương Đình Quân (SN 1984), Bùi Thị Thúy (SN 1988), Cao Quang Trung (SN 1987), Lê Văn Quân (SN 1979), Trịnh Xuân Thành (SN 1982), Trần Trọng Hiếu (SN 1979), Trịnh Ngọc Thành (SN 1981) và Hoàng Văn Phú (SN 1987). Theo kết luận điều tra, Nguyễn Anh Tuấn bị đề nghị truy tố về ba tội danh; Trịnh Văn Tuấn, Nguyễn Mạnh Cường và Nguyễn Xuân Long cũng bị đề nghị truy tố về ba tội danh; các bị can còn lại bị đề nghị truy tố theo từng hành vi được cơ quan điều tra xác định.
Trọng tâm đầu tiên của vụ án là mỏ đất Tượng Sơn, Thanh Hóa. Theo kết luận điều tra, Công ty ALMA trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản tại đây vào tháng 10/2023 với trữ lượng khoảng 1,6 triệu m³; sau đó được cấp giấy phép khai thác. Cơ quan điều tra xác định có việc khai thác vượt công suất và ngoài ranh giới được cấp phép với tổng khối lượng 169.231 m³ đất, đá ở trạng thái tự nhiên, trị giá hơn 14,4 tỷ đồng.
Về pháp lý, giấy phép khai thác khoáng sản không phải là “tấm vé” cho doanh nghiệp được tùy ý khai thác. Quyền khai thác chỉ tồn tại trong giới hạn về diện tích, ranh giới, công suất, loại khoáng sản, thời hạn và các điều kiện kỹ thuật được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định. Khi doanh nghiệp cố ý vượt ra ngoài những giới hạn đó, vấn đề không còn đơn thuần là vi phạm nghĩa vụ hành chính mà, nếu đáp ứng đầy đủ dấu hiệu luật định, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 227 Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên.
Một vấn đề khác là tính trung thực của hoạt động kế toán. Theo kết luận điều tra được báo chí dẫn lại, giá trị chênh lệch giữa giao dịch thực tế và giá trị xuất hóa đơn của ALMA được xác định hơn 7,6 tỷ đồng, gây thiệt hại về thuế hơn 1,6 tỷ đồng; ngoài ra có 78.483 m³ đất đá bị xác định là để ngoài sổ sách kế toán.
Nếu được chứng minh tại các giai đoạn tố tụng tiếp theo, đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý đối với quản trị doanh nghiệp. Kế toán không phải là công cụ để hợp thức hóa lợi nhuận, mà là hệ thống bảo đảm tính minh bạch về tài sản, doanh thu, chi phí và nghĩa vụ tài chính. Điều 221 Bộ luật Hình sự đặt ra trách nhiệm hình sự đối với những hành vi vi phạm quy định về kế toán khi thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm và hậu quả theo luật định.
Đáng chú ý hơn cả là cáo buộc cưỡng đoạt tài sản liên quan đến Công ty DHT tại khu vực mỏ đất Tượng Sơn. Theo kết luận điều tra, nhóm của Nguyễn Anh Tuấn bị cáo buộc gây sức ép đối với đại diện Công ty DHT, yêu cầu bồi thường 3 tỷ đồng; sau đó phía ALMA bị xác định đã khai thác khoảng 96.544 m³ đất tại khu vực mỏ của DHT.
Nếu đúng như kết luận điều tra và được chứng minh bằng chứng cứ tại phiên tòa, hành vi dùng sự đe dọa, uy hiếp tinh thần nhằm buộc người khác phải giao tài sản hoặc chấp nhận một lợi ích tài sản có thể cấu thành tội Cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự. Ranh giới pháp lý ở đây rất rõ: doanh nghiệp có quyền bảo vệ quyền lợi của mình, nhưng không được tự biến mình thành cơ quan giải quyết tranh chấp bằng sức ép hoặc đe dọa.
Từ vụ án ALMA, bài học lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp là: quyền kinh doanh luôn đi cùng trách nhiệm tuân thủ pháp luật. Khai thác tài nguyên phải đúng giấy phép; kế toán phải trung thực; nghĩa vụ thuế phải được thực hiện đầy đủ; tranh chấp phải được giải quyết bằng thương lượng, trọng tài, Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền, chứ không thể bằng sức mạnh hay sự uy hiếp.
Một môi trường kinh doanh lành mạnh không thể tồn tại nếu “luật của người mạnh” lấn át pháp luật. Do đó, việc xử lý nghiêm những hành vi sai phạm, nếu được chứng minh, không chỉ nhằm trừng phạt người vi phạm mà còn có ý nghĩa răn đe, phòng ngừa và bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Tuy nhiên, cần khẳng định rằng đề nghị truy tố không đồng nghĩa với việc các bị can đã bị kết tội. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội, trách nhiệm hình sự của từng người chỉ được xác định khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Nhìn rộng hơn, sự nghiêm minh của pháp luật không nhằm hạn chế quyền kinh doanh mà chính là điều kiện để quyền kinh doanh được bảo vệ. Khi doanh nghiệp cạnh tranh bằng năng lực, minh bạch bằng sổ sách và giải quyết tranh chấp bằng pháp luật, lợi ích của doanh nghiệp, Nhà nước và xã hội mới có thể cùng tồn tại trong một môi trường công bằng, an toàn và phát triển bền vững.
Bài phân tích từ Luật sư, Tư vấn viên pháp luật – Trung tâm Tư vấn pháp luật tỉnh Quảng Trị.
