Chị Lê Thị Na hỏi: Cha mẹ tôi có một căn nhà và mảnh đất do hai người cùng tạo lập. Khi mẹ tôi mất, gia đình chưa làm thủ tục chia di sản. Sau đó, cha tôi tiếp tục sống tại căn nhà này và vài năm trước cũng qua đời. Cha mẹ tôi có 4 người con, tất cả đều đã trưởng thành. Cha không để lại di chúc. Sau khi cha mất, anh cả là người trực tiếp quản lý căn nhà, đóng thuế, sửa chữa và sử dụng căn nhà trong nhiều năm. Nay anh cho rằng mình là người chăm sóc cha mẹ, bỏ tiền sửa chữa nhà nên có quyền được nhận toàn bộ nhà đất, còn ba anh em tôi không có quyền yêu cầu chia. Xin hỏi luật sư, việc anh tôi quản lý, sử dụng và sửa chữa căn nhà trong nhiều năm có làm phát sinh quyền sở hữu riêng của anh đối với toàn bộ di sản hay không? Chúng tôi có quyền yêu cầu chia thừa kế không?
Nội dung bài viết
Luật sư trả lời:
Về nguyên tắc, việc một người con trực tiếp quản lý, sử dụng hoặc sửa chữa tài sản của cha mẹ không đương nhiên làm phát sinh quyền sở hữu riêng đối với toàn bộ di sản.
Theo Điều 609 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình hoặc để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật. Khi cha mẹ mất, việc xác định di sản phải căn cứ vào tài sản thực tế thuộc quyền sở hữu của người chết. Điều 612 quy định di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
Trong trường hợp này, nếu căn nhà và quyền sử dụng đất là tài sản chung của cha mẹ thì trước hết cần xác định phần tài sản thuộc về mẹ và phần thuộc về cha. Phần của mẹ được mở thừa kế khi mẹ qua đời; sau đó, phần di sản của cha tiếp tục được xác định khi cha qua đời.
Do cha không để lại di chúc, phần di sản của cha về nguyên tắc được chia theo pháp luật. Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau, nếu không có căn cứ pháp luật khác.
Vì vậy, nếu cả bốn người con đều còn sống và không có tình tiết đặc biệt làm thay đổi quyền hưởng di sản, việc anh cả đang quản lý căn nhà không làm mất quyền thừa kế của ba người con còn lại.
Đối với khoản tiền anh cả đã bỏ ra để sửa chữa, bảo quản tài sản, cần xem xét cụ thể nguồn tiền, mục đích sửa chữa, sự đồng ý của những người có quyền đối với tài sản và công sức quản lý di sản. Đây là vấn đề cần phân biệt với quyền sở hữu đối với di sản.
Ngoài ra, Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.
Do đó, ba người con hoàn toàn có thể yêu cầu xác định di sản, xác định những người có quyền thừa kế và thực hiện việc phân chia theo quy định pháp luật nếu vẫn còn trong thời hiệu.
Lời khuyên của luật sư: Trước khi khởi kiện, các bên nên kiểm tra giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nguồn gốc hình thành tài sản, thời điểm cha mẹ mất, giấy tờ về quan hệ gia đình và các chứng từ liên quan đến việc sửa chữa, quản lý tài sản. Đây là những căn cứ quan trọng để xác định chính xác phần di sản mà mỗi người được hưởng.
Bùi Anh Điệp
